Familieopstellingen zijn een methode binnen het systemisch werk om snel inzicht te krijgen in de diepere oorzaken van een vraagstuk. De Duitse psychotherapeut Bert Hellinger (1925-2019) ontwikkelde ze eind jaren tachtig tot een volwaardige methode.

Het systemisch werk gaat ervan uit dat we allemaal deel uitmaken van groepen, zoals een familie, een klas, een sportclub of een land. Daarnaast drijven onbewuste patronen ons, zowel binnen die systemen als binnen onszelf.

Wat is een familieopstelling in de praktijk?

Een opstelling maakt zo’n systeem dus ruimtelijk en zichtbaar. Het gaat vooral over hoe families met hun geschiedenis omgingen en hoe ze pijnlijke situaties overleefden. Die overlevingsmanier van onze (voor)ouders is namelijk vaak de bron van patronen die we onbewust doorgeven.

Tijdens de opstelling observeert een systemisch begeleider oordeelloos. Vervolgens maakt hij dynamieken zichtbaar en zoekt hij samen met jou naar ruimte voor verandering.

Loop je steeds tegen hetzelfde probleem of dezelfde vraag aan? Dan helpt het om te ontdekken waar dat vandaan komt. Omdat we onlosmakelijk deel zijn van ons familiesysteem, ligt de oorsprong daar vaak. Een opstelling kan verbanden tussen vroeger en nu zichtbaar maken, bijvoorbeeld bij:

• Relaties
• Opvoeding
• Ziekte
• Onverklaarbare gevoelens of gedachten
• Verslaving
• Conflicten
• Depressie
• Aanhoudende onrust
• Werkgerelateerde problemen

Een nieuw perspectief. Niet alleen op de dynamieken waarin je vastloopt, maar ook op die waarin je juist uitblinkt. Bovendien ontdek je hoe je verleden en omgeving hebben bijgedragen aan wie je nu bent. Met die nieuwe blik kun je daarom heel anders met je vraag omgaan dan tot nu toe.

Je stelt personen of elementen op die je vraag raken. Welke dat zijn, bepaal je samen met de begeleider. Dat kan met representanten of met materialen.

Met representanten

Mensen staan voor personen of elementen uit je vraag. Jij geeft ze een plek in de ruimte. Onder begeleiding bewegen en spreken zij, en tonen ze verborgen informatie uit het systeem.

Opvallend: iedereen lijkt te kunnen representeren, zonder iets van het systeem te weten. Je leent als het ware je lichaam en zintuigen uit. Dat maakt het vaak een intense ervaring, ook voor de representanten.

Met materiaal

Een laagdrempelige vorm om snel overzicht te krijgen. Bij een tafelopstelling gebruik je poppetjes, steentjes, pennen of schelpjes. Bij een vloeropstelling werk je met gekleurde lappen stof of beschreven A4’tjes. Zo kun je zelf op verschillende plekken staan. Daardoor voel je wat een plek met je doet.

Werken met materiaal is eenvoudiger te organiseren. Bovendien vraagt het minder van je dan je openstellen voor een groep. Voor een eerste opstelling is het daarom vaak al genoeg om verder te komen.

Met representanten raak je een andere laag. Bij materiaal ben jij de enige die beweegt; representanten voelen, bewegen en reageren zelf. Daardoor kan de uitkomst van beide vormen verschillen.

Ja, met een goed opgeleide begeleider. Toch kan een opstelling veel losmaken: er ontstaat ruimte voor alles wat gezien wil worden, ook het moeilijke. Dat geldt bijvoorbeeld voor jou als vraagsteller, maar evengoed voor representanten, wiens rol soms hun eigen thema’s raakt.

Wil je meer weten over de achtergrond? Lees dan over het werk van familieopstellingen op Wikipedia. Benieuwd wie de opstellingen begeleidt? Lees meer over mij, of bekijk ons aanbod voor business.